Handig om te weten

Wat moet je in gedachten houden als je op vakantie gaat naar Sarajevo, de hoofdstad van Bosnië en Herzegovina? Heb je een visum nodig, of hoe lang moet je paspoort geldig zijn op de dag van vertrek? Is het kraanwater drinkbaar en wanneer zijn de nationale feestdagen? Op deze pagina hebben we geprobeerd een duidelijk overzicht te geven van wat je moet weten voordat je naar Sarajevo reist.

Hoewel sommige onderwerpen vanzelfsprekend zijn, is het handig om alles op één plek te hebben. Mocht er iets ontbreken of heb je suggesties, laat het ons weten via over deze site. Voor achtergrond bij andere bronnen staat er een overzicht van handige Sarajevo sites.

Douane en documenten

Voor een reis naar Bosnië en Herzegovina heb je een geldig paspoort of een geldige identiteitskaart nodig. Het document moet op de dag van vertrek nog minstens drie maanden geldig zijn, dus controleer de datum ruim voor je boekt. Kinderen reizen niet mee op het document van hun ouders: ook de allerkleinsten hebben een eigen paspoort of identiteitskaart nodig. Nederlanders en Belgen mogen zonder visum maximaal negentig dagen in het land blijven. Wil je langer blijven, dan vraag je vooraf een visum aan bij de ambassade. Bosnië en Herzegovina hoort niet bij de Europese Unie, dus je passeert een echte grens met paspoortcontrole, ook wanneer je over land vanuit Kroatië komt.

Wie langer dan drie dagen in het land is, moet zich binnen achtenveertig uur laten registreren bij de lokale politie. Hotels, hostels en de meeste appartementverhuurders regelen dat automatisch bij het inchecken. Boek je bij een particulier, vraag dan na of het geregeld wordt.

Elektriciteit

In Sarajevo werkt het stroomnet op 230 volt en 50 hertz, dezelfde combinatie als in Nederland en België. De stopcontacten zijn van het type C en type F, de ronde varianten die je thuis ook gebruikt. Een wereldstekker heb je dus niet nodig, en je opladers voor telefoon, laptop en camera kun je zo in het stopcontact steken.

Wat wel handig is, is een kleine stekkerdoos of een oplader met meerdere usb-poorten. In oudere hotels en appartementen in de Baščaršija zit soms maar één vrij stopcontact per kamer, en dat is krap als je met zijn tweeën reist en allebei een telefoon en een powerbank wilt opladen. Een powerbank is sowieso prettig op een dag buiten de deur. Kaartjes, foto’s en vertaalapps trekken je accu snel leeg, en op de klim naar het Gele Fort of onderweg naar de tunnel bij het vliegveld kom je geen stopcontact tegen.

Drinkwater

Het kraanwater in Sarajevo is veilig om te drinken en heeft geen merkbare bijsmaak. Het komt grotendeels uit bronnen even buiten de stad en wordt zonder problemen door de inwoners zelf gedronken. Vraag in een restaurant gerust om leidingwater, al zetten de meeste zaken je standaard een flesje bronwater op tafel.

In de oude stad staan verspreid openbare fonteintjes waar je je fles kunt bijvullen. Het bekendste exemplaar is de houten Sebilj op het plein in de Baščaršija, waar volgens de overlevering iedereen die ervan drinkt ooit naar Sarajevo terugkeert. Flessenwater is overal te koop en kost in een supermarkt een fractie van wat je op een terras betaalt. Neem in de zomer een hervulbare fles mee: de stad ligt in een dal, het wordt er in juli en augustus benauwd warm, en tussen de bezienswaardigheden door zit vaak een stevige klim.

Onderweg de bergen in kom je bronnen tegen waar mensen met jerrycans water komen halen; dat is drinkbaar, maar wie een gevoelige maag heeft, kan beter bij flessenwater blijven.

een staande straatklok op het plein van de Bascarsija in Sarajevo, met duiven op de stenen en volle terrassen eromheen

Drugs

Het invoeren, bezitten en gebruiken van drugs is streng verboden in Bosnië en Herzegovina. Overtreding kan leiden tot hoge boetes of een gevangenisstraf, en er bestaat geen gedoogbeleid zoals in Nederland. Coffeeshops zijn er niet, en ook kleine hoeveelheden voor eigen gebruik worden als een strafbaar feit behandeld. De handhaving verschilt per regio, maar dat is geen reden om het erop aan te laten komen. Als toerist val je op, en een aanhouding betekent al snel dat je reis eindigt op een politiebureau waar niemand Nederlands spreekt. De Nederlandse ambassade kan in zo’n geval weinig meer doen dan een advocaat aanwijzen.

Neem je medicijnen op recept mee, laat die dan in de originele verpakking zitten en stop een kopie van het recept of een medicijnpaspoort bij je papieren. Voor middelen die onder de Opiumwet vallen, zoals sterke pijnstillers en sommige adhd-medicatie, is bovendien een Engelstalige verklaring van je arts verstandig.

Dokters en ziekenhuizen

Sarajevo beschikt over meerdere ziekenhuizen en medische centra waar je als toerist terechtkunt. Mocht je tijdens je stedentrip medische hulp nodig hebben, dan kun je aankloppen bij diverse openbare en privéklinieken. In het centrum van Sarajevo zijn apotheken goed vertegenwoordigd en de meeste zijn dagelijks geopend. In noodgevallen kun je naar een van de grotere ziekenhuizen gaan, zoals het Universitair Klinisch Centrum van Sarajevo. Let op met de Europese Ziekteverzekeringskaart: die geldt alleen binnen de EU en in IJsland, Liechtenstein, Noorwegen, Zwitserland en het Verenigd Koninkrijk.

Bosnië en Herzegovina valt daarbuiten, dus de EHIC helpt je hier niet. Een reisverzekering die medische kosten dekt, is hier dus je enige dekking. Zorg in privéklinieken moet je bovendien vaak ter plaatse afrekenen en achteraf declareren. De meeste artsen in Sarajevo spreken Engels, wat handig kan zijn als je medische hulp nodig hebt. Het aparte nummer voor een ambulance is 124; het Europese alarmnummer 112 werkt in Bosnië en Herzegovina ook.

Feestdagen

In Sarajevo worden zowel nationale als religieuze feestdagen gevierd. Op nationale feestdagen zijn overheidsinstellingen, banken en veel kantoren gesloten. Restaurants, cafés en de winkels in de Baščaršija blijven meestal gewoon open, maar musea hanteren dan soms zondagstijden. Controleer bij een bezoek aan een museum of archief van tevoren of het die dag open is.

Nationale feestdagen:
1 en 2 januari – Nieuwjaar
1 maart – Onafhankelijkheidsdag
1 en 2 mei – Dag van de Arbeid
25 november – Dag van de Staat

Nieuwjaar en de Dag van de Arbeid zijn dus allebei tweedaags. Onafhankelijkheidsdag en de Dag van de Staat worden in de Federatie gevierd, waar Sarajevo onder valt, maar niet overal in het land.

Daarnaast liggen er religieuze feestdagen door het jaar heen: Pasen, Suikerfeest en Offerfeest. De islamitische feesten volgen de maankalender en schuiven elk jaar ongeveer elf dagen op, dus die data verschillen per reisjaar. Val je in de ramadan, dan is het overdag rustiger in de eetgelegenheden en juist druk vlak na zonsondergang.

Geld

In Bosnië en Herzegovina betaal je met de convertibele mark, afgekort tot KM of BAM. De koers ligt vast ten opzichte van de euro: één euro is 1,95583 mark.

In de praktijk deel je een prijs dus door twee en haal je er nog een paar procent af. Eén mark bestaat uit honderd fening, maar die muntjes kom je nauwelijks nog tegen. Pinnen kan in hotels, supermarkten, tankstations en de meeste restaurants in het centrum. Op de markt, bij de kleine winkeltjes in de Baščaršija, in taxi’s en in de bus heb je contant geld nodig. Geldautomaten staan door de hele stad; kies bij het opnemen altijd voor afrekenen in mark en niet in euro’s, want de omrekenkoers van de automaat is ongunstig.

Euro’s worden in toeristische zaken soms wel aangenomen, maar tegen een koers die in hun voordeel uitvalt. Wisselkantoren zitten in het centrum en op het vliegveld, en de tarieven op het vliegveld zijn er het slechtst. Neem geen grote bedragen op tegelijk, want prijzen in Sarajevo liggen laag en je houdt makkelijk mark over die je thuis niet meer kwijtraakt.

Openingstijden

Winkels en bezienswaardigheden zijn meestal geopend van maandag tot en met zaterdag, van negen uur ’s ochtends tot zes uur ’s avonds. Wanneer je het beste gaat, staat bij het weer en de beste reistijd. Op zondag zijn veel winkels gesloten of hanteren ze beperkte openingstijden.

Musea sluiten vaak een dag per week, meestal maandag, en sommige houden in de winter kortere tijden aan dan in het hoogseizoen. Kleinere winkels en werkplaatsen in de Baščaršija kunnen een lange middagpauze houden, ruwweg tussen twaalf en twee. Restaurants en cafés zijn daar de uitzondering op. In de oude stad zit je vanaf een uur of acht ’s ochtends aan de koffie en blijven de keukens tot laat in de avond open. Supermarkten in de buitenwijken zijn doorgaans zeven dagen per week open, en op de invalswegen vind je zaken die tot middernacht doorgaan.

een steegje in Sarajevo met terrassen, een wisselkantoor met geel bord en een klokkentoren in de verte

Telefoon en internet

Het mobiele bereik in Sarajevo is uitstekend en gratis wifi vind je in vrijwel elk café, restaurant en hotel. Omdat Bosnië en Herzegovina geen lid is van de Europese Unie, geldt de regel dat je in het buitenland belt en internet tegen je binnenlandse tarief hier niet.

Kijk dus voor vertrek in de app van je provider wat een dag- of weekbundel voor dit land kost. Wie veel data gebruikt, is vaak goedkoper uit met een lokale simkaart of een e-sim. Simkaarten van BH Telecom, m:tel en Eronet koop je op het vliegveld en in winkeltjes door de hele stad, en een e-sim regel je nog vanaf de bank thuis. Neem je paspoort mee, want bij het activeren van een fysieke kaart wordt om een identiteitsbewijs gevraagd.

Het landnummer van Bosnië en Herzegovina is +387, dat van Sarajevo 033. Een lokaal nummer bel je vanuit het buitenland zonder de nul die er in de stad voor staat.

Taal

In Sarajevo wordt Bosnisch gesproken. Samen met het Servisch en het Kroatisch vormt dat één taal met drie namen: de verschillen zijn klein en sprekers verstaan elkaar zonder moeite. In Sarajevo schrijft men vrijwel alles in het Latijnse alfabet, terwijl je in de Servische delen van het land ook het cyrillische schrift tegenkomt op borden en straatnaambordjes. In hotels, musea en restaurants in het centrum kun je goed uit de voeten met Engels. Veel Bosniërs hebben familie in Duitsland of Oostenrijk, dus Duits werkt vaak net zo goed. Buiten de toeristische straten en bij oudere mensen is de kennis van vreemde talen beperkter.

Een paar woorden helpen enorm. Dobar dan is goedendag, hvala betekent dank je wel, molim is alsjeblieft, izvinite is pardon en koliko košta vraagt naar de prijs. Wie het probeert, krijgt vrijwel altijd een vriendelijke reactie terug. Straatnamen staan overal in het Latijnse alfabet, dus navigeren is geen probleem.

Tijdsverschil

Er is geen tijdsverschil tussen Nederland en Bosnië en Herzegovina. Beide landen zitten in dezelfde tijdzone en gaan op hetzelfde weekend over op de zomer- en wintertijd, dus je vliegtijden en de openingstijden ter plaatse hoef je niet om te rekenen. Hoe lang je onderweg bent, staat bij vervoer in en naar Sarajevo. Waar je wel rekening mee moet houden, is het licht. Sarajevo ligt in een smal dal met heuvels aan beide kanten, waardoor de zon achter de bergrand verdwijnt terwijl het officieel nog geen zonsondergang is.

In de winter is het in de straten van de Baščaršija een half uur eerder schemerig dan de kalender doet vermoeden. Voor een uitzicht over de stad betekent dat: ga eerder dan je zou denken. Wie bij het Gele Fort de kleuren over de daken wil zien, staat daar het best ruim voor het genoemde tijdstip van zonsondergang. Openingstijden van musea en winkels lees je dus gewoon af zoals ze er staan.

Alarmnummer

Het algemene Europese alarmnummer 112 werkt ook in Bosnië en Herzegovina. Daarnaast bestaan er aparte nummers per hulpdienst: 122 voor de politie, 123 voor de brandweer en 124 voor de ambulance.

Bel je 112, dan word je doorverbonden met de juiste dienst. De centralist spreekt niet altijd Engels, zeker niet buiten kantooruren. Houd daarom het adres waar je bent bij de hand, het liefst met de straatnaam zoals die op het bordje staat, en noem de wijk erbij. Ben je in een hotel of restaurant, laat dan iemand van het personeel bellen; dat gaat sneller. Voor pech onderweg bestaat het nummer 1282 van de Bosnische wegenwacht, dat ook informatie geeft over de toestand van de wegen. In de bergen rond de stad werkt de bergreddingsdienst, die via 112 is te bereiken.

Sla het nummer van je reisverzekering en van de Nederlandse of Belgische ambassade op in je telefoon voordat je vertrekt.

Fooi geven

Het geven van fooi is gebruikelijk in Sarajevo. In een restaurant is vijf tot tien procent van de rekening normaal, afhankelijk van de service. In een café rond je meestal gewoon af naar boven: bij een rekening van vier mark tachtig leg je vijf mark neer.

De fooi laat je op tafel liggen of je noemt bij het afrekenen het bedrag dat je wilt betalen. Bij pinnen kun je zelden een fooi toevoegen aan het bedrag op de machine, dus houd wat contant geld achter de hand als je iets wilt geven. Bij taxichauffeurs is afronden naar boven gebruikelijk maar niet verplicht. Gidsen van een rondleiding waar je zelf de prijs bepaalt, werken vrijwel volledig van de fooien, dus daar wordt een bijdrage van tien tot twintig mark per persoon verwacht. Voor hotelpersoneel dat je bagage draagt is een paar mark gepast.

Cultuur en religie

Sarajevo staat bekend om zijn religieuze diversiteit. Moskeeën, kerken en synagogen staan er op loopafstand van elkaar, en ze staan alle vier bij de bezienswaardigheden van Sarajevo, wat de geschiedenis van de stad als smeltkroes van culturen weerspiegelt.

In de winkelstraat Ferhadija ligt een markering in het wegdek die de plek aangeeft waar het Ottomaanse deel van de stad overgaat in het Oostenrijks-Hongaarse. Aan de ene kant van die streep lopen kasseien tussen houten winkeltjes, aan de andere kant staan pleisterwerk en zuilen. Bij een bezoek aan een religieus gebouw wordt om respect voor de gewoonten gevraagd. In moskeeën gaan de schoenen uit en zijn schouders en knieën bedekt; bij de Ghazi Husrev Beg-moskee liggen doeken klaar bij de ingang.

Tijdens de gebedstijden zijn de gebedsruimtes gesloten voor bezoek, en het gebed klinkt vijf keer per dag door het dal. De stad heeft een open en gastvrije sfeer. Fotograferen mag vrijwel overal, maar vraag het even wanneer er mensen in beeld staan die aan het bidden zijn.

winkelstraat in het Oostenrijks-Hongaarse deel van Sarajevo met voetgangers, etalages en een straatmuzikant

Veiligheid

Sarajevo is over het algemeen een veilige stad, ook ’s avonds in het centrum. Zoals in elke stad moet je alert zijn op zakkenrollers op drukke plekken: het plein bij de Sebilj, de markt en de tram tussen de Baščaršija en Ilidža zijn de plaatsen waar het gebeurt. Draag je tas aan de voorkant en laat je telefoon niet op een terrastafeltje liggen. Het grootste aandachtspunt ligt buiten de stad. Er liggen in Bosnië en Herzegovina nog altijd landmijnen uit de oorlog, vooral langs voormalige frontlijnen. Blijf daarom op de hoofdwegen en op gemarkeerde paden, ga niet wildkamperen en negeer geen waarschuwingsborden, ook niet wanneer een pad er gebaand uitziet.

In de stad zelf en op de gewone wandelroutes speelt dit niet. Verder is het verkeer een punt van aandacht: automobilisten stoppen niet vanzelfsprekend voor een zebrapad, en de stoepen liggen op sommige plekken ongelijk. Stap in een taxi alleen in wanneer de meter aangaat.

Veelgestelde vragen

  • Welk reisdocument heb je nodig voor Bosnië en Herzegovina?

    Een geldig paspoort of een geldige identiteitskaart, die op de dag van vertrek nog minstens drie maanden geldig is. Voor een verblijf tot negentig dagen heb je geen visum nodig.

  • Met welk geld betaal je in Sarajevo?

    Met de convertibele mark, afgekort tot KM of BAM. Eén euro is vast 1,95583 mark. Pinnen kan in de meeste zaken in het centrum, maar op de markt en in de bus heb je contant geld nodig.

  • Geldt de Europese Ziekteverzekeringskaart in Bosnië?

    Nee. De EHIC werkt alleen binnen de EU en in IJsland, Liechtenstein, Noorwegen, Zwitserland en het Verenigd Koninkrijk. Een reisverzekering die medische kosten dekt, is hier je enige dekking.

  • Kun je het kraanwater in Sarajevo drinken?

    Ja, het leidingwater is veilig en heeft geen bijsmaak. In de oude stad staan openbare fonteintjes waar je je fles kunt bijvullen.

  • Wat is het alarmnummer in Sarajevo?

    Het Europese alarmnummer 112 werkt ook in Bosnië en Herzegovina. Daarnaast zijn er aparte nummers: 122 voor de politie, 123 voor de brandweer en 124 voor de ambulance.